Ouder worden is geen probleem van later. Het is een vraagstuk van nu.
Die boodschap stond centraal tijdens de tweedaagse conferentie Happy Aging, georganiseerd door Algemeen Pensioenfonds Curaçao en de University of Curaçao via de Bijzondere Leerstoel Pensioenfondsbeheer. Bestuurders, beleidsmakers en experts waren het eens: Curaçao beschikt over kennis, cijfers en betrokkenheid, maar de volgende stap vraagt om keuzes, samenwerking en persoonlijk leiderschap.
De conferentie trok ruim honderd deelnemers uit pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen, overheid en academische instellingen. Het publiek bestond grotendeels uit directeuren, bestuursleden, senior beleidsmedewerkers, actuarissen, portfoliomanagers en adviseurs. Professionals die dagelijks werken aan pensioen, zorg, sociaal beleid en financiële stabiliteit, en die directe invloed hebben op beleid en uitvoering.
Pensioen als onderdeel van levenskwaliteit
In haar opening plaatste Evelyn Kruithof-Bor van APC pensioen in een bredere context. Pensioen gaat niet alleen over inkomen na werk, maar over autonomie, zekerheid en waardigheid gedurende het leven. Die bredere betekenis vormt de kern van Happy Aging.
Die gedachte werd verdiept door Onno Steenbeek, dagvoorzitter, die vanuit wetenschappelijk onderzoek liet zien dat geluk en welzijn meetbaar zijn en niet vanzelf afnemen met leeftijd. Integendeel: mits randvoorwaarden op orde zijn, financiële zekerheid, gezondheid, sociale verbondenheid en zingeving, kan welzijn op latere leeftijd juist toenemen.
Financiële gezondheid: meer dan systemen
De financiële realiteit kwam scherp in beeld bij Zsani Hato-Boeldak (CBCS), die liet zien dat de AOV voor veel ouderen onvoldoende is om structureel van te leven. Henry van den Berg (ENNIA Aruba) deelde de ervaringen met het verplichte basispensioen op Aruba: een noodzakelijke basis, maar geen volledige oplossing.
Een aanvullend perspectief kwam van Angelique de Jong (Guardian), die inging op de derde tot en met vijfde pijler van inkomenszekerheid: individueel sparen, aanvullende regelingen en eigen buffers. Zonder tijdige financiële voorbereiding blijven mensen kwetsbaar. Vroeg bewustworden en plannen zijn essentieel voor zelfstandigheid en keuzevrijheid op latere leeftijd.
In de paneldiscussie over financiële gezondheid werd dit bevestigd: pensioen is niet alleen een stelselvraagstuk, maar vooral een gedragsvraagstuk. Uitstelgedrag, complexiteit en emotie bepalen of mensen daadwerkelijk in actie komen.
Wonen als sleutel tot zelfstandig ouder worden
Het thema wonen kreeg nadrukkelijk aandacht via econoom Roland van de Berg. Hij liet zien dat Curaçao voor een forse uitdaging staat: een snel vergrijzende bevolking, een beperkt aanbod aan levensloopbestendige woningen en nauwelijks tussenoplossingen tussen zelfstandig wonen en verpleeghuizen.
Van den Berg presenteerde wonen niet alleen als ruimtelijk, maar ook als financieel vraagstuk. Veel ouderen beschikken over vermogen in de eigen woning, terwijl het maandinkomen beperkt is. Door slimme financiële constructies, zoals verkoop met terughuur of inkomensoplossingen via lijfrentes, kunnen ouderen zelfstandiger blijven wonen en ontstaat ruimte voor nieuwe seniorenwoningen. Wonen werd daarmee gepositioneerd als cruciale pijler onder Happy Aging.
De relatie tussen pensioen, leefomgeving en investeren werd belicht door Eduard van Gelderen (pensioenbeleggingsexpert van Canada). Hij liet zien hoe pensioenfondsen via langetermijninvesteringen in infrastructuur, vastgoed en duurzame projecten directe invloed hebben op leefkwaliteit. Pensioenfondsen zijn daarmee niet alleen financiële instellingen, maar ook maatschappelijke spelers.
Voedselzekerheid: gezondheid begint op het bord
Een onverwacht maar essentieel thema was voedselzekerheid. Reginaldo Doran maakte duidelijk hoe afhankelijk Curaçao is van voedselimport en hoe groot de kansen zijn voor lokale productie. Voedselzekerheid bleek direct verbonden aan gezondheid, betaalbaarheid en sociale samenhang. Bovendien kunnen ouderen hierin een actieve en betekenisvolle rol spelen, wat bijdraagt aan vitaliteit en zingeving.
Fysieke, mentale en planetaire gezondheid
Op de tweede dag werd de toon indringender. Rob De Lannoy (Ouderen Raad) schetste de paradox van Curaçao: mensen worden oud, maar niet altijd gezond. Chronische ziekten leiden niet zozeer tot vroegtijdig overlijden, maar tot een lange periode van ziekte en afhankelijkheid.
Die analyse werd verbreed door Ashley Duits, die gezondheid koppelde aan klimaatverandering, ongelijkheid en leefomgeving. Hij benadrukte dat 80 tot 85 procent van gezondheid buiten de zorg wordt bepaald. Hitte, luchtkwaliteit, voedselzekerheid en sociale omstandigheden raken ouderen disproportioneel hard. Voor kleine eilanden zoals Curaçao is klimaatverandering daarmee niet alleen een milieuprobleem, maar een directe bedreiging voor gezondheid en welzijn. In het slotpanel benadrukte hij dat investeren in gezondheid ook betekent investeren in een leefbare planeet en eerlijke systemen.
Bob Pinedo legde de focus op preventie en mentale drempels, met name bij mannen. De grote kloof in levensverwachting tussen mannen en vrouwen bleek grotendeels te verklaren door gedrag, zorgmijding en culturele patronen, en dus beïnvloedbaar.
Het heft in eigen handen
In haar bijdrage Het heft in eigen handen riep Raquel Weisz werkgevers en werknemers op om pensioen niet te zien als eindpunt, maar als overgang. Tijdige gesprekken over werk, inkomen, wonen en zingeving voorkomen schulden, eenzaamheid en mentale problemen na pensionering. Happy Aging vraagt om persoonlijk leiderschap, lang voordat pensioen in zicht is.
Slotpanel: van weten naar doen
In het afsluitende panel, met onder anderen Stella van Rijn, Victor Monk, Shekinah Dare en opnieuw Ashley Duits, verschoof de focus naar de toekomst. Curaçao werd neergezet als een kleinschalige samenleving met de complexiteit van een volwaardig land, juist daardoor in staat om beleid, uitvoering en samenwerking sneller bij elkaar te brengen. Voorwaarde is lef: de bereidheid om fundamentele keuzes te maken en over sectorgrenzen heen te werken.
Slotsom
Happy Aging maakte duidelijk dat ouder worden iedereen raakt en vraagt om samenhang tussen pensioen, gezondheid, werk, wonen, leefomgeving en gedrag. De kennis is aanwezig, de urgentie wordt breed gedeeld. De uitdaging ligt nu in het omzetten van inzichten naar actie, gezamenlijk, met oog voor waardigheid en met het besef dat goed ouder worden begint lang voordat iemand met pensioen gaat.
Zie ook Programma van de conferentie en presentaties van de sprekers
